Parlament Europejski wysłał wyraźny sygnał dotyczący przyszłości sztucznej inteligencji w Europie. W głosowaniu plenarnym przyjęto przełomowy raport dotyczący generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) i praw autorskich. Dokument wskazuje, że rozwój nowych technologii musi odbywać się z poszanowaniem praw twórców oraz zasad uczciwego wynagradzania.
Raport jest odpowiedzią na rosnące obawy środowiska kultury i sektora kreatywnego. Coraz częściej podkreśla się bowiem, że rozwój narzędzi AI odbywa się kosztem autorów, których utwory są wykorzystywane do trenowania modeli bez ich wiedzy i zgody.
Koniec z nieprzejrzystym wykorzystywaniem twórczości
Przyjęty dokument podkreśla, że europejskie i krajowe przepisy prawa autorskiego muszą obowiązywać wszystkie usługi generatywnej sztucznej inteligencji dostępne na rynku Unii Europejskiej – niezależnie od miejsca ich opracowania czy siedziby firmy technologicznej.
Parlament Europejski zwraca uwagę, że rozwój sztucznej inteligencji nie może odbywać się poprzez niekontrolowane wykorzystywanie dorobku milionów twórców literackich, muzycznych, wizualnych czy audiowizualnych.
Zdaniem europosłów konieczne jest wprowadzenie jasnych zasad, które przywrócą równowagę między globalnymi firmami technologicznymi a autorami treści.
ZAiKS: to ważny moment dla twórców i kultury
Do decyzji Parlamentu Europejskiego odniósł się dr Miłosz Bembinow, prezes Stowarzyszenia Autorów ZAiKS. Podkreślił on, że przyjęcie raportu to istotny krok w kierunku ochrony praw twórców w erze sztucznej inteligencji.
Według niego rozwój AI w Europie nie może opierać się na wykorzystywaniu twórczości bez wiedzy i wynagrodzenia autorów. Stawką jest nie tylko przyszłość prawa autorskiego, lecz także kondycja europejskiej kultury oraz uczciwa konkurencja w gospodarce cyfrowej.
Bembinow zwrócił również uwagę na rolę organizacji zbiorowego zarządzania, takich jak ZAiKS, które umożliwiają tworzenie skutecznych systemów licencjonowania treści dla nowych technologii.
Nowe zasady dla sztucznej inteligencji w UE
Raport Parlamentu Europejskiego wskazuje kilka kluczowych obszarów, które wymagają pilnych działań legislacyjnych. Wśród najważniejszych postulatów znalazły się:
Większa przejrzystość danych treningowych AI
Europosłowie chcą, aby firmy tworzące systemy generatywnej sztucznej inteligencji ujawniały źródła danych wykorzystywanych do trenowania modeli AI oraz sposób ich pozyskiwania.
Wynagrodzenie dla twórców
Twórcy i właściciele praw autorskich powinni otrzymywać odpowiednie wynagrodzenie za wykorzystanie ich utworów w procesie trenowania narzędzi AI.
Rynek licencjonowania treści
Parlament wskazuje na konieczność stworzenia funkcjonującego rynku licencji dla systemów AI, który pozwoli legalnie korzystać z dzieł twórców.
Mechanizmy ochrony przed nieuczciwą konkurencją
W raporcie pojawiła się także propozycja wprowadzenia domniemania wykorzystania chronionych treści, jeśli dostawcy AI nie spełniają obowiązków dotyczących przejrzystości danych.
Jednolite zasady dla wszystkich systemów AI
Nowe regulacje mają obejmować wszystkie narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji dostępne w Unii Europejskiej, niezależnie od kraju ich pochodzenia.
Sektor kreatywny kluczowy dla gospodarki UE
Decyzja Parlamentu Europejskiego ma ogromne znaczenie dla całego sektora kultury i przemysłów kreatywnych. Branża ta odpowiada za około 4% wartości dodanej Unii Europejskiej, generuje 6,9% PKB oraz zapewnia ponad 8 milionów miejsc pracy.
Eksperci podkreślają, że bez odpowiednich regulacji rozwój generatywnej sztucznej inteligencji może prowadzić do dalszego transferu wartości z europejskiej gospodarki kreatywnej do globalnych platform technologicznych.
Debata o AI i prawach autorskich dopiero się zaczyna
Przyjęcie raportu przez Parlament Europejski nie kończy prac nad regulacjami dotyczącymi sztucznej inteligencji. Wręcz przeciwnie – rozpoczyna kolejny etap debaty nad stworzeniem sprawiedliwych i przejrzystych zasad funkcjonowania AI w Europie.
Dzisiejsza decyzja pokazuje jednak jasno, że rozwój technologii musi iść w parze z ochroną praw twórców oraz uczciwym podziałem wartości w gospodarce cyfrowej.
